ช่างทำซอกันตรึม อ.ปราสาท ถูกจับของกลาง 84 รายการ ปมภูมิปัญญาพื้นบ้านชนกฎหมายสัตว์ป่าคุ้มครอง
ปฏิบัติการร่วมระหว่างเจ้าหน้าที่ตำรวจและเจ้าหน้าที่ป่าไม้ในการบุกเข้าจับกุมช่างทำเครื่องดนตรีในพื้นที่อำเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร์ พร้อมตรวจยึดของกลางเป็นซากงูหลาม หนังแลน หนังตัวเหี้ย และตัวซอกันตรึมรวมกว่า 84 รายการ ได้สร้างความตื่นตระหนกและเสียงสะท้อนระลอกใหญ่ในกลุ่มครูเพลงกันตรึมตลอดจนชาวบ้านในท้องถิ่น เหตุการณ์ดังกล่าวกลายเป็นภาพสะท้อนชัดเจนถึงจุดตัดที่น่ากังวล เมื่อมรดกทางภูมิปัญญาของบรรพบุรุษที่สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคนกำลังเดินเข้าสู่ภาวะสับสนและเผชิญหน้ากับข้อบังคับทางกฎหมายอย่างรุนแรง
หัวใจดนตรีกันตรึมอีสานใต้ เหตุใดต้องพึ่งพาหนังงูและหนังแลน
ในแวดวงดนตรีกันตรึมแถบอีสานใต้ เครื่องดนตรีแต่ละชิ้นถือเป็นหัวใจสำคัญในวิถีชีวิตและพิธีกรรม ทั้งการบรรเลงในงานบุญ งานเรือมมด และพิธีแกลมอ ซึ่งเครื่องดนตรีเอกอย่างซอกะกุจหรือซอกระบอก ซอกะเลาหรือซอกะลา ตลอดจนกลองกันตรึม ล้วนต้องพึ่งพาวัตถุดิบจากธรรมชาติที่มีคุณสมบัติเฉพาะตัวอย่างไม่อาจหลีกเลี่ยง
ภูมิปัญญาดั้งเดิมระบุว่า บริเวณกระพองซอกันตรึม ช่างโบราณนิยมเลือกนำหนังงูหลามหรือหนังงูเหลือมมาขึงหน้าซอ เนื่องจากหนังงูมีความเหนียวแน่นและความยืดหยุ่นสูงเป็นพิเศษ เมื่อเสียดสีด้วยคันซอจะช่วยขับเน้นคลื่นเสียงให้ก้องกังวาน แหลม และใสจับใจผู้ฟัง ในขณะที่หน้ากลองกันตรึม มักเจาะจงใช้หนังแลนหรือตะกวด รวมถึงหนังตัวเหี้ย ด้วยคุณลักษณะของผิวหนังที่มีความบางแต่เหนียวแน่นทนทาน ทำให้เมื่อตีแล้วจะได้สำเนียงเสียงทุ้มแน่นที่ช่วยควบคุมจังหวะการรำได้อย่างสนุกสนาน
อย่างไรก็ดี แม้ในอดีตสัตว์เลื้อยคลานเหล่านี้จะสามารถหาจับได้ตามป่าและท้องทุ่งใกล้บ้าน แต่ในยุคปัจจุบัน ทั้งงูหลาม แลน และตัวเหี้ย ได้ถูกจัดให้อยู่ในสถานะสัตว์ป่าคุ้มครองตามกฎหมายอย่างเข้มงวด การมีไว้ในครอบครองโดยปราศจากใบอนุญาตอย่างถูกต้อง หรือการจัดซื้อมาเพื่อผลิตและจำหน่ายเป็นเครื่องดนตรี จึงเข้าข่ายความผิดทางอาญาที่มีโทษหนักถึงขั้นจำคุก
ผลกระทบเป็นลูกโซ่ ช่างศิลป์เดือดร้อน วงดนตรีขาดแคลนเครื่องมือสืบสาน
ข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้นสร้างความเห็นใจให้แก่ทุกฝ่าย ฝั่งช่างทำเครื่องดนตรีหลายรายมีความตั้งใจเพียงการสืบสานงานหัตถศิลป์ของรุ่นปู่ย่าตายายและประกอบอาชีพสุจริตหาเลี้ยงครอบครัว โดยมิได้มีความรู้ความเข้าใจในข้อกฎหมายอย่างลึกซึ้ง เมื่อเกิดการจับกุมยึดของกลาง ผลกระทบจึงลุกลามไปถึงวงดนตรีกันตรึม วงมโหรีเขมร ตลอดจนเยาวชนและผู้สนใจที่ต้องการฝึกฝนดนตรีพื้นบ้าน ซึ่งต้องประสบความยากลำบากในการหาซื้อซอคุณภาพดีไว้ใช้งาน
ขณะเดียวกัน เจ้าหน้าที่ตำรวจและเจ้าหน้าที่กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ก็จำเป็นต้องปฏิบัติการบังคับใช้กฎหมายอย่างเคร่งครัดตามอำนาจหน้าที่ เนื่องจากการตรวจพบซากสัตว์ป่าคุ้มครองจำนวนมากถึงหลายสิบรายการ ย่อมส่งผลให้เกิดความสุ่มเสี่ยงต่อปัญหาการลักลอบล่าสัตว์ป่าจากแนวผืนป่าธรรมชาติบริเวณแนวเขตเทือกเขาพนมดงรัก
แนวทางออกร่วมกัน ปรับสู่วัสดุทดแทนและผลักดันการขึ้นทะเบียนถูกกฎหมาย
เพื่อให้ศิลปวัฒนธรรมดนตรีกันตรึมยังคงดำรงอยู่ต่อไปได้โดยที่ช่างฝีมือพื้นบ้านไม่ต้องเผชิญโทษคดีอาญา การปรับตัวของสังคมและทุกภาคส่วนจึงเป็นสิ่งจำเป็นเร่งด่วน โดยมีแนวทางออกสำคัญดังนี้:
- การวิจัยพัฒนาหนังสังเคราะห์ทดแทน: ถึงเวลาที่คณาจารย์มหาวิทยาลัยและนักวิชาการด้านวัฒนธรรมในจังหวัดสุรินทร์ ต้องเข้ามามีบทบาทร่วมกับช่างพื้นบ้านในการคิดค้นแผ่นพลาสติกหรือเส้นใยไมโครไฟเบอร์สังเคราะห์ที่สามารถทำลวดลายคล้ายหนังงู และให้คุณภาพเสียงที่ดัง ใส กังวานใกล้เคียงของจริง โดยไม่จำเป็นต้องพึ่งพาการฆ่าสัตว์ตัดชีวิต
- การสนับสนุนช่างขึ้นทะเบียนและหาแหล่งวัตถุดิบถูกต้อง: หากกระบวนการทำเครื่องดนตรียังจำเป็นต้องใช้หนังแท้ ภาครัฐควรยื่นมือเข้ามาแนะนำขั้นตอนการขออนุญาตครอบครองให้ถูกต้องตามระเบียบ พร้อมทั้งส่งเสริมเครือข่ายฟาร์มเพาะเลี้ยงที่ถูกกฎหมาย เพื่อมิให้ชาวบ้านต้องเสี่ยงกระทำผิดด้วยความไม่รู้
- การกระจายความรู้กฎหมายลงสู่ระดับชุมชน: องค์กรผู้นำท้องถิ่นและสภาวัฒนธรรมต้องเร่งลงพื้นที่ประชาสัมพันธ์และแจ้งเตือนกลุ่มช่างศิลป์ตามหมู่บ้าน ให้เกิดความเข้าใจที่ชัดเจนว่าสัตว์ชนิดใดสามารถครอบครองได้หรือไม่ได้ เพื่อตัดวงจรการตกเป็นผู้ต้องหาโดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์
การร่วมมือกันจัดการปัญหาอย่างจริงจังจะช่วยสร้างความสมดุล เพื่อให้การปกป้องทรัพยากรป่าไม้สัตว์ป่าและการอนุรักษ์จิตวิญญาณแห่งดนตรีกันตรึมของชาวสุรินทร์สามารถเดินหน้าเคียงคู่กันไปได้อย่างยั่งยืน
Share this content:
เกี่ยวกับผู้เขียน
