คนสุรินทร์ในความทรงจำ: “ปลัดฮิ” พิศาล มูลศาสตรสาทร จากนายอำเภอเมืองสุรินทร์ สู่ปลัดมหาดไทยและรัฐมนตรี

เมื่อพูดถึงคนสุรินทร์ที่มีบทบาทในราชการและการเมืองระดับประเทศ ชื่อของ พิศาล มูลศาสตรสาทร หรือที่หลายคนรู้จักในนาม “ปลัดฮิ” เป็นอีกชื่อหนึ่งที่ควรหยิบมาเล่าในคอลัมน์ “คนสุรินทร์ในความทรงจำ”

เส้นทางของเขาผูกกับงานปกครองตั้งแต่ระดับอำเภอ ผ่านตำแหน่งผู้ว่าราชการจังหวัด อธิบดีกรมการปกครอง และปลัดกระทรวงมหาดไทย ก่อนเข้าสู่การเมืองและดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีสองกระทรวง เรื่องราวนี้จึงไม่ได้มีเพียงฉายาที่คนจดจำ แต่ยังเป็นประวัติของคนคนหนึ่งที่เชื่อมสุรินทร์เข้ากับหน้าประวัติศาสตร์การบริหารประเทศ

พื้นเพครอบครัวชาวสุรินทร์

ข้อมูลประวัติในวิกิพีเดียระบุว่า พิศาลเกิดวันที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ. 2472 ที่ตำบลในเมือง อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ เป็นบุตรของขุนมูลศาสตรสาทร หรือพงศ์ มูลศาสตรสาทร กับนางผกา มูลศาสตรสาทร และเป็นพี่ชายของพูนสวัสดิ์ มูลศาสตรสาทร อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดสุรินทร์ ซึ่งคนในวงการมวยรู้จักในชื่อ “ปราบธรณี เมืองสุรินทร์” [1]

พิศาลสมรสกับคุณหญิงมะลิ มูลศาสตรสาทร สกุลเดิมสันติภพ มีบุตรห้าคน ตามข้อมูลในแหล่งเดียวกัน หนึ่งในนั้นคือทศพร มูลศาสตรสาทร ผู้มีเส้นทางชีวิตทั้งด้านการเมืองและการทูต โดยบทความไทยรัฐกล่าวถึงความสัมพันธ์บิดาและบุตรคู่นี้ไว้ด้วย [1][8]

ร่องรอยในสุรินทร์: นายอำเภอเมืองเมื่อ พ.ศ. 2504

นอกจากข้อมูลพื้นเพ หลักฐานที่บอกถึงการทำงานในสุรินทร์โดยตรงปรากฏอยู่ใน สมุดภาพกรมการปกครอง หน้าเลขพิมพ์ 162

ภาพดังกล่าวเกี่ยวกับการประชุมอบรมกำนันทั่วพระราชอาณาจักร รุ่นพิเศษ ณ พระที่นั่งนงคราญสโมสร กรุงเทพมหานคร ระหว่างวันที่ 14–19 สิงหาคม พ.ศ. 2504 คำบรรยายระบุชื่อพิศาล มูลศาสตรสาทร พร้อมตำแหน่งในขณะนั้นว่า นายอำเภอเมืองสุรินทร์ [2]

เป็นบันทึกช่วงหนึ่งของชีวิตราชการ ก่อนที่ชื่อของเขาจะปรากฏในตำแหน่งระดับจังหวัดและส่วนกลางในเวลาต่อมา และช่วยให้เรื่องราวความเกี่ยวพันกับสุรินทร์มีมากกว่าข้อมูลบ้านเกิดเพียงอย่างเดียว

จากผู้ว่าราชการจังหวัด สู่อธิบดีกรมการปกครอง

ทำเนียบรายนามผู้ว่าราชการจังหวัดศรีสะเกษที่เผยแพร่บนเว็บไซต์วิทยาลัยเกษตรและเทคโนโลยีศรีสะเกษ ระบุชื่อพิศาลในช่วง พ.ศ. 2517–2518 ขณะที่ทำเนียบจังหวัดนครพนมระบุช่วง พ.ศ. 2518–2520 [3][4]

ต่อมา ราชกิจจานุเบกษาบันทึกการย้ายจากผู้ว่าราชการจังหวัดนครพนมไปดำรงตำแหน่งผู้ว่าราชการจังหวัดอุดรธานี มีผลตั้งแต่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2520 โดยระบุทั้งชื่อและตำแหน่งเดิมไว้ในรายการแต่งตั้ง [5]

อีกสามปีต่อมา เขาได้รับแต่งตั้งจากผู้ว่าราชการจังหวัดอุดรธานีเป็น อธิบดีกรมการปกครอง มีผลตั้งแต่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2523 ตามประกาศสำนักนายกรัฐมนตรีที่เผยแพร่ในราชกิจจานุเบกษา [6]

ลำดับตำแหน่งเหล่านี้แสดงเส้นทางจากงานบริหารในภูมิภาคมาสู่การบริหารกรม ก่อนก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งสูงสุดของข้าราชการประจำในกระทรวงมหาดไทย

ปลัดมหาดไทยที่คนจดจำในชื่อ “ปลัดฮิ”

ทำเนียบปลัดกระทรวงมหาดไทยระบุว่า พิศาลดำรงตำแหน่งตั้งแต่ 1 เมษายน พ.ศ. 2524 ถึง 30 กันยายน พ.ศ. 2532 ครอบคลุมช่วงเวลากว่าแปดปี [7]

ส่วนฉายา “ปลัดฮิ” วิกิพีเดียอธิบายว่าเกี่ยวข้องกับภาพจำเรื่องการทำงานว่องไวและการตอบสนองฝ่ายการเมืองอย่างรวดเร็ว โดยล้อกับคำโฆษณาฮิตาชิ “เปิดปุ๊บ ติดปั๊บ” ซึ่งบทความอ้างต่อไปยังข้อเขียนของวันชัย ตัน ในมติชน [1]

ฉายานี้จึงเป็นส่วนหนึ่งของเรื่องเล่าเกี่ยวกับบุคลิกการทำงานของเขาในแหล่งข้อมูล ไม่ใช่ชื่อตำแหน่งราชการ และไม่ใช่ข้อสรุปแทนการประเมินผลงานตลอดชีวิต

หลักฐานร่วมสมัยอีกชิ้นคือหนังสือ “ปลัดพิศาล ๖๐” ที่จัดทำในโอกาสเกษียณราชการ พ.ศ. 2532 ภาพหน้าหนังสือที่ร้านหนังสือคุณแม่เผยแพร่มีคำนิยมของกำพล วัชรพล ผู้อำนวยการหนังสือพิมพ์ไทยรัฐ ลงวันที่ 20 มิถุนายน พ.ศ. 2532 กล่าวถึงการเป็นปลัดกระทรวงระดับ 11 ถึงแปดปีเต็ม และเล่าถึงเขาจากมุมมองของผู้เขียน [9]

คำนิยมลักษณะนี้ช่วยให้เห็นว่าคนร่วมสมัยมองพิศาลอย่างไร ควบคู่กับเอกสารแต่งตั้งที่บอกลำดับตำแหน่งอย่างเป็นทางการ

จากข้าราชการประจำสู่รัฐมนตรีสองกระทรวง

หลังพ้นช่วงงานราชการประจำ พิศาลมีบทบาททางการเมืองทั้งในฐานะสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดสุรินทร์และรัฐมนตรี

รายชื่อคณะรัฐมนตรีคณะที่ 50 ซึ่ง RYT9 เผยแพร่โดยให้เครดิตสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี ระบุว่าเขาได้รับแต่งตั้งเป็น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม เมื่อวันที่ 29 กันยายน พ.ศ. 2535 ในรัฐบาลชวน หลีกภัย [10]

ต่อมาใน พ.ศ. 2538 เขาดำรงตำแหน่ง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงานและสวัสดิการสังคม ในรัฐบาลบรรหาร ศิลปอาชา โดยมีชื่ออยู่ในทำเนียบอดีตรัฐมนตรีของกระทรวงแรงงาน [1][11]

จากงานปกครองระดับอำเภอและจังหวัด สู่การบริหารกระทรวงในฐานะข้าราชการประจำ และต่อมาในฐานะรัฐมนตรี เส้นทางของพิศาลจึงครอบคลุมทั้งสองบทบาทที่มีสถานะต่างกัน คือฝ่ายราชการประจำกับฝ่ายการเมือง

ช่วงท้ายชีวิตและเรื่องราวที่ส่งต่อ

วิกิพีเดียระบุว่าพิศาลถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 27 มีนาคม พ.ศ. 2539 ขณะที่บทความไทยรัฐกล่าวถึงการเสียชีวิตในปีเดียวกัน พร้อมเล่าว่าทศพร บุตรชาย ซึ่งรับราชการในกระทรวงการต่างประเทศ ได้ลงสมัครเลือกตั้งซ่อมและเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดสุรินทร์แทนบิดา [1][8]

สำหรับคอลัมน์ “คนสุรินทร์ในความทรงจำ” การเล่าถึงพิศาลไม่ได้จำเป็นต้องจบลงที่รายชื่อตำแหน่ง เพราะอีกส่วนของประวัติศาสตร์ท้องถิ่นอยู่ในความทรงจำของคนที่เคยพบ เคยทำงานร่วมกัน หรือเคยได้ยินเรื่องของเขาจากคนรุ่นก่อน

พี่น้องชาวสุรินทร์จำ “ปลัดฮิ” พิศาล มูลศาสตรสาทรได้จากเรื่องใดบ้าง? หากมีภาพเก่า เอกสาร หรือเรื่องเล่าที่ระบุผู้เล่าและช่วงเวลาได้ สามารถร่วมแบ่งปัน เพื่อช่วยเติมประวัติคนสุรินทร์ให้มีรายละเอียดมากกว่าที่ปรากฏในทำเนียบราชการ

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

1. วิกิพีเดีย: พิศาล มูลศาสตรสาทร — ประวัติครอบครัว วันเกิด วันถึงแก่กรรม และคำอธิบายฉายา
2. สมุดภาพกรมการปกครอง หน้าเลขพิมพ์ 162 — คำบรรยายภาพระบุตำแหน่งนายอำเภอเมืองสุรินทร์ในเดือนสิงหาคม 2504
3. วิทยาลัยเกษตรและเทคโนโลยีศรีสะเกษ: ข้อมูลจังหวัดและรายนามผู้ว่าราชการจังหวัด
4. จังหวัดนครพนม: ทำเนียบผู้ว่าราชการจังหวัด
5. ราชกิจจานุเบกษา: คำสั่งแต่งตั้งไปดำรงตำแหน่งผู้ว่าราชการจังหวัดอุดรธานี — มีผล 1 ตุลาคม 2520
6. ราชกิจจานุเบกษา: ประกาศแต่งตั้งอธิบดีกรมการปกครอง — มีผล 1 ตุลาคม 2523
7. กระทรวงมหาดไทย: ทำเนียบปลัดกระทรวงมหาดไทย หน้า PDF 24
8. ไทยรัฐ: ลูกไม้หล่นไม่ไกลต้น/ภาคราชการ (2)
9. ภาพคำนิยม กำพล วัชรพล ในหนังสือ “ปลัดพิศาล ๖๐” เผยแพร่โดยร้านหนังสือคุณแม่ — ใช้เป็นเอกสารประกอบการเรียบเรียง ไม่ได้นำภาพหน้าหนังสือมาเผยแพร่ซ้ำในร่างนี้
10. RYT9: รายชื่อคณะรัฐมนตรีคณะที่ 50 — เครดิตสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี
11. กระทรวงแรงงาน: รัฐมนตรีในอดีต

สุรินทร์ร้อยแปด เรียบเรียงจากแหล่งข้อมูลข้างต้น · เครดิตภาพวัยหนุ่ม: Wikimedia Commons

เกี่ยวกับผู้เขียน

ดอกธูป

ปกติเป็นคน introvert แต่จะ Extrovert เมื่ออยู่กับเพื่อนในวงเล่า มีจิตนาการสูง ภูมิต้านทานต่ำ

See author's posts