เมื่อ “ผู้แพ้” ไม่ได้หมายความแค่ “คะแนนน้อยกว่า”: บทวิเคราะห์ความพ่ายแพ้ของพรรคประชาชน และคำถามที่ดังกว่าผลเลือกตั้ง

โดย: Surin108

การที่พรรคประชาชนไม่ได้ก้าวขึ้นมาเป็นอันดับหนึ่งในการเลือกตั้งครั้งล่าสุด ไม่ใช่เพียงเรื่องของ “แพ้” หรือ “ชนะ” ในเชิงตัวเลข แต่ปรากฏการณ์นี้กำลังสะท้อนภาพบางอย่างที่ลึกซึ้งกว่านั้น มันคือภาพสะท้อนของข้อจำกัดเชิงโครงสร้างในการเมืองไทย และคำถามตัวโตๆ ต่อความเป็นธรรมของกระบวนการเลือกตั้งทั้งระบบ

บทความนี้ไม่ได้เขียนขึ้นเพื่อชี้ว่าความพ่ายแพ้คือหลักฐานของการโกงโดยอัตโนมัติ การกล่าวหาว่าทุจริตจำเป็นต้องตั้งอยู่บนพยานหลักฐาน ไม่ใช่อารมณ์ความรู้สึก แต่ในขณะเดียวกัน เราก็ไม่ควรปิดกั้นการตั้งคำถาม เพราะหัวใจของประชาธิปไตยคือการเปิดพื้นที่ให้ตรวจสอบได้ โดยเฉพาะเมื่อผลการเลือกตั้งนั้นมีอิทธิพลต่อทิศทางของประเทศในอีก 4 ปีข้างหน้า

ประเด็นสำคัญที่สังคมควรขบคิด จึงไม่ใช่แค่ “ใครโกง” แต่คือ “ระบบที่เราใช้อยู่ เอื้อต่อความโปร่งใสเพียงพอหรือไม่?”

1. โครงสร้างอำนาจที่ไม่เป็นกลาง: เกมที่รู้ผลก่อนเป่านกหวีด?

ปัญหาของการเมืองไทยไม่ได้เพิ่งเกิดขึ้นในวันหย่อนบัตรเลือกตั้ง แต่อยู่ที่ “โครงสร้างอำนาจ” ที่ถูกวางระบบไว้ก่อนถึงวันนั้น กติกาการเลือกตั้ง การตีความกฎหมาย การแบ่งเขตเลือกตั้งที่ชวนสงสัย หรือการกำกับดูแลพรรคการเมือง ล้วนมีผลต่อความได้เปรียบเสียเปรียบในการแข่งขัน

คำถามที่ต้องถามให้ดังคือ กติกาถูกออกแบบมาให้ทุกฝ่ายแข่งขันบนพื้นฐานที่เท่าเทียมจริงหรือไม่? หรือกลไกบางอย่างถูกฝัง (Embedded) ไว้ในระบบ เพื่อให้บางฝ่ายได้เปรียบเชิงโครงสร้างตั้งแต่ต้นลม?

ถ้าระบบไม่มีความสมดุลมาตั้งแต่แรก ต่อให้การนับคะแนนในคูหาจะถูกต้องตรงตามตัวเลขทุกประการ ผลลัพธ์สุดท้ายก็ยังคงสะท้อนความ “ไม่สมดุลเชิงอำนาจ” อยู่ดี เปรียบเสมือนการวิ่งแข่งที่ฝ่ายหนึ่งต้องแบกน้ำหนัก ในขณะที่อีกฝ่ายวิ่งตัวเปล่า แม้กรรมการจะตัดสินตามเส้นชัย แต่ความยุติธรรมของเกมนั้นเป็นคนละเรื่องกัน

2. กกต. และวิกฤตศรัทธา: ความโปร่งใสที่ต้อง “พิสูจน์ได้”

คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ไม่ใช่แค่ “ออแกไนเซอร์” ผู้จัดการเลือกตั้ง แต่สถานะที่แท้จริงคือ “ผู้พิทักษ์ความชอบธรรม” ของระบอบประชาธิปไตย หากประชาชนจำนวนมากเริ่มตั้งคำถาม สิ่งที่องค์กรอิสระควรทำไม่ใช่การตั้งป้อมปกป้องตนเองด้วยถ้อยคำทางกฎหมาย หรือขู่ฟ้องร้องประชาชน

แต่ต้องแสดงความโปร่งใสเชิงรุก (Proactive Transparency) เช่น:

• เปิดเผยข้อมูลดิบ (Raw Data) อย่างครบถ้วน ทันที และอยู่ในรูปแบบที่ประชาชนตรวจสอบได้ง่าย (Machine Readable)
• อธิบายข้อสงสัยอย่างเป็นระบบ ไม่ใช่ตอบเลี่ยงบาลี
• เปิดพื้นที่ตรวจสอบ ให้ภาคประชาชนหรือผู้สังเกตการณ์อิสระเข้าไปมีส่วนร่วมอย่างแท้จริง

ความโปร่งใสในโลกยุคใหม่ ไม่ใช่แค่การบอกว่า “ฉันทำถูกต้อง” แต่ต้อง “พิสูจน์ให้เห็นว่าถูกต้อง” (Justice must not only be done, but must also be seen to be done) หากกระบวนการสื่อสารยังคลุมเครือ ความคลางแคลงใจย่อมขยายตัว และนั่นคือความล้มเหลวเชิงความเชื่อมั่น ซึ่งร้ายแรงยิ่งกว่าความผิดพลาดทางเทคนิคเสียอีก

3. การนับคะแนนใหม่: สิทธิอันชอบธรรม หรือการพาลของคนแพ้?

การเรียกร้องให้นับคะแนนใหม่ หรือตรวจสอบผลการเลือกตั้ง ไม่ใช่เรื่องผิด และไม่ใช่การ “ล้มล้างการปกครอง” แต่นี่คือกลไกปกติของระบอบประชาธิปไตย หากมีข้อพิรุธที่ตรวจสอบได้ สังคมก็ควรสนับสนุนให้มีการพิสูจน์ความจริง

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่ต้องระวังคือการปลุกกระแสโดยไม่มีข้อมูลรองรับ เพราะจะกลายเป็นการบ่อนทำลายความเชื่อมั่นต่อระบบโดยรวม (Undermining the System) ให้พังทลายลงโดยใช่เหตุ

แต่ถึงกระนั้น ภาระในการสร้างความชัดเจนไม่ได้อยู่ที่ผู้ตั้งคำถามเพียงฝ่ายเดียว รัฐและองค์กรจัดการเลือกตั้งนั่นแหละ ที่มีหน้าที่ทำให้กระบวนการโปร่งใสจน “ข้อสงสัยลดลงไปเอง” โดยที่ประชาชนไม่ต้องออกมากดดัน หากระบบดีจริง คำถามจะน้อยลงเองโดยธรรมชาติ

4. บทเรียนของผู้แพ้: การเมืองคือ “ศาสตร์แห่งความเป็นจริง”

ในอีกด้านหนึ่ง พรรคประชาชน (หรือพรรคฝ่ายประชาธิปไตยอื่นๆ) ก็ต้องยอมรับความจริงที่เจ็บปวดว่า การเมืองไม่ใช่สนามของ “อุดมการณ์” เพียงอย่างเดียว แต่คือสนามของ “การจัดตั้งองค์กร” (Organization), การเข้าถึงพื้นที่ (Ground Game), การสร้างพันธมิตร และการอ่านเกมโครงสร้างอำนาจให้ขาด

ความพ่ายแพ้อาจไม่ได้มาจากความไม่เป็นธรรมของระบบเพียงอย่างเดียว แต่อาจมาจาก “ข้อจำกัดเชิงยุทธศาสตร์” ของพรรคเองด้วย การทำสงครามอากาศ (โซเชียลมีเดีย) อาจสร้างกระแสได้ แต่สงครามภาคพื้นดิน (หัวคะแนนธรรมชาติ/บ้านใหญ่) คือสิ่งที่เปลี่ยนคะแนนเสียงให้เป็นที่นั่งในสภา

หากต้องการเติบโตในระยะยาว การวิจารณ์ตัวเอง (Self-Criticism) สำคัญพอๆ กับการตั้งคำถามต่อโครงสร้างภายนอก

บทสรุป

ไม่ได้รีบเชื่อว่ามีการโกง แต่ก็ไม่โลกสวยพอที่จะเชื่อว่าระบบปัจจุบันไร้ปัญหา ปัญหาใหญ่ของการเมืองไทยในวันนี้ อาจไม่ได้อยู่ที่การนับคะแนนผิด แต่อยู่ที่ “ต้นทุนความไว้วางใจ” (Trust Capital) ต่อระบบที่ต่ำเตี้ยเรี่ยดิน

ประชาธิปไตยที่แข็งแรงและยั่งยืน ต้องมี 3 สิ่งประกอบกัน:

1. กติกาที่เป็นธรรม (Fair Rules)
2. องค์กรอิสระที่โปร่งใสและตรวจสอบได้ (Accountable Institutions)
3. วัฒนธรรมการเมืองที่รับผิดชอบ (Responsible Culture) – ผู้แพ้ยอมรับผลที่ตรวจสอบแล้ว และผู้ชนะพร้อมให้ตรวจสอบทุกเมื่อ

หากขาดอย่างใดอย่างหนึ่ง วงจรความขัดแย้งก็จะวนกลับมาฉายซ้ำเสมอ

คำถามสำคัญของวันนี้ จึงไม่ใช่ว่า “พรรคประชาชนควรได้นั่งอันดับหนึ่งหรือไม่” แต่คือ “ระบบการเลือกตั้งของไทย ทำให้ประชาชนเชื่อมั่นใน ‘หนึ่งสิทธิ์หนึ่งเสียง’ ของพวกเขาได้มากพอหรือยัง?” และตราบใดที่คำตอบยังไม่ชัดเจน… การตั้งคำถามก็จะไม่หายไป

(ปล. ผู้เขียนไม่ได้เชียร์พรรคประชาชน แต่เชียร์ความถูกต้องและความเป็นธรรมของระบบ)

ภาพประกอบ โดย JIM.

เกี่ยวกับผู้เขียน

ดอกธูป

ปกติเป็นคน introvert แต่จะ Extrovert เมื่ออยู่กับเพื่อนในวงเล่า มีจิตนาการสูง ภูมิต้านทานต่ำ

See author's posts