สนามบินเทโช: ประตูสู่กัมพูชาที่ไร้เงา?

กัมพูชาเปิดประตูบานใหม่ต้อนรับโลกด้วยสนามบินนานาชาติเทโช สนามบินขนาดมหึมาที่สร้างขึ้นด้วยเงินทุนจากจีน ใกล้กรุงพนมเปญ สนามบินแห่งนี้คือความหวังที่จะดึงดูดนักท่องเที่ยวและนักลงทุนต่างชาติ ทว่า ประตูกระจกใสบานนี้กลับสะท้อนให้เห็นบ้านที่ไร้เงาคนอยู่ – ประเทศที่ขาด “พลัง”วัฒนธรรมท้องถิ่นที่แข็งแกร่งพอจะรองรับเศรษฐกิจการท่องเที่ยว

รอยแผลที่ยังไม่ตกสะเก็ด

ทำไมกัมพูชาถึงขาดแคลนเสน่ห์ทางวัฒนธรรมที่ดึงดูดใจ? คำตอบนั้นฝังลึกอยู่ในหน้าประวัติศาสตร์ที่โหดร้าย ในช่วงระบอบเขมรแดง (พ.ศ. 2518–2522) ศิลปะ ดนตรี และงานหัตถกรรมดั้งเดิมเกือบทุกรูปแบบถูกกวาดล้าง เสียงดนตรีที่เคยขับกล่อมวิญญาณถูกแทนที่ด้วยเสียงปืน เงาของครูช่างที่เคยร่ายรำอยู่หน้าโรงทอถูกพรากจากไป ไม่มีอะไรเหลือ นอกจากความเงียบงันและความว่างเปล่า

สิ่งที่หลงเหลืออยู่คือโบราณสถานอย่างนครวัด ความยิ่งใหญ่ของปราสาทหินสะท้อนถึงอดีตอันรุ่งเรือง แต่ก็เป็นเพียงซากโบราณที่ “ตายแล้ว” ไม่สามารถปลุกเร้าความรู้สึกร่วมสมัย หรือสร้างประสบการณ์ที่มีชีวิตชีวาให้กับนักท่องเที่ยว

เมื่อไทยคือครู (จำเป็น)

ลองมองไปที่ประเทศไทย ประเทศที่ส่งออกวัฒนธรรมจนกลายเป็นสินค้าที่ขายดีไปทั่วโลก สงกรานต์ ลอยกระทง อาหารไทย การแสดงรำไทย และเครื่องแต่งกายไทยกลายเป็นที่รู้จักและชื่นชอบในระดับสากล สิ่งเหล่านี้คือสินทรัพย์ทางวัฒนธรรมที่สร้างรายได้มหาศาลจากการท่องเที่ยวอย่างแท้จริง

กัมพูชาตระหนักถึงความสำคัญของ “Soft Power” จึงพยายาม “ยืม” หรือ “สร้างแบรนด์ใหม่” ให้กับวัฒนธรรมของตนเอง เช่น เขมรสงกรานต์ หรือ เขมรลอยกระทง เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยว แต่การลอกเลียนแบบวัฒนธรรมที่หยั่งรากลึกมานานนั้นไม่ใช่เรื่องง่าย เพราะขาดซึ่งจิตวิญญาณและความเป็นเอกลักษณ์

จีน: มังกรหนุนหลัง หรือพันธนาการ?

จีนกำลังผลักดันยุทธศาสตร์การท่องเที่ยวที่เรียกว่า เขตการท่องเที่ยวจีน-กัมพูชา (China–Cambodia Tourism Belt) โดยมีเป้าหมายที่จะทำให้กัมพูชาเป็นศูนย์กลางการท่องเที่ยวระดับภูมิภาค แต่เนื่องจากกัมพูชาขาดอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่แข็งแกร่ง จึงพยายามลอกเลียนแบบความสำเร็จของไทยเพื่อดึงดูดนักท่องเที่ยวจีน การพึ่งพาการลงทุนจากจีนอาจทำให้กัมพูชาสูญเสียความเป็นตัวของตัวเอง และกลายเป็นเพียงเมืองบริวารทางเศรษฐกิจของจีน

สนามบินที่ต้องการเรื่องเล่า

สนามบินเทโชคือประตูสู่กัมพูชา แต่ประตูบานนั้นจะไม่มีความหมาย หากไม่มี “บ้านที่คุ้มค่าแก่การเข้าเยี่ยมชม” อยู่ภายใน การคัดลอกหรือปรับใช้วัฒนธรรมไทยอาจเป็นวิธีที่รวดเร็วในการ “ตกแต่งเศรษฐกิจ” และสร้างความชอบธรรมให้กับการลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่ แต่ในระยะยาว การสร้างอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่เป็นของตนเองเท่านั้นที่จะสร้างความยั่งยืนให้กับการท่องเที่ยวของกัมพูชาได้

บทเรียนจากงานวิจัย:

งานวิจัยที่เกี่ยวข้องและเอกสารอ้างอิงทางวิชาการชี้ให้เห็นถึงความท้าทายและความพยายามของกัมพูชาในการพัฒนาการท่องเที่ยว:

• ยุทธศาสตร์การพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนของประเทศไทยและราชอาณาจักรกัมพูชา: วิเคราะห์ยุทธศาสตร์การท่องเที่ยวข้ามพรมแดนระหว่างไทยและกัมพูชา แสดงให้เห็นว่ากัมพูชานำยุทธศาสตร์ทางวัฒนธรรมที่ได้รับอิทธิพลจากไทยไปใช้อย่างไร (so04.tci-thaijo.org)
• การใช้สื่อดิจิทัลเพื่อการสื่อสารทางวัฒนธรรมผ่านนักท่องเที่ยวไทยในราชอาณาจักรกัมพูชา: สำรวจว่าสื่อดิจิทัลและภาพลักษณ์ทางวัฒนธรรมถูกใช้เพื่อดึงดูดนักท่องเที่ยวชาวไทยอย่างไร ซึ่งบ่งบอกถึงความพยายามของกัมพูชาในการสร้างภาพลักษณ์ทางวัฒนธรรมเพื่อการท่องเที่ยว (so06.tci-thaijo.org)
• อิทธิพลของไทยต่อวัฒนธรรมกัมพูชา: มุมมองทางประวัติศาสตร์และสมัยใหม่: อภิปรายอิทธิพลทางวัฒนธรรมของไทยที่มีต่อกัมพูชาทั้งในอดีตและปัจจุบัน ตั้งแต่ศิลปะดั้งเดิมไปจนถึงการยืมอัตลักษณ์สมัยใหม่ (concordor.com)

กัมพูชาต้องเผชิญกับความท้าทายในการสร้างสมดุลระหว่างการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานและการอนุรักษ์วัฒนธรรม การเปิดรับอิทธิพลจากภายนอกและการสร้างอัตลักษณ์ของตนเอง การสร้างเรื่องราวที่น่าสนใจให้กับสนามบินเทโชจึงไม่ใช่แค่การตกแต่ง แต่เป็นการสร้างบ้านที่อบอุ่นและมีชีวิตชีวา เพื่อต้อนรับผู้มาเยือนจากทั่วโลก

รูปภาพบางส่วนถูกสร้างขึ้นโดย J.I.M ไม่ใช่ภาพข่าวจริง